قبيل سوختن ، گنديدن ، يخ بستن ، ميان تهى شدن ، ( بهوة ) ، كه اين حالات نيز از گرمى دادن و سرد گردانيدن سر مىزنند ، ولى گرمى و سردى آنها از راه برآورد و قياس كمى و بيشى است . گروه دوم ، اثراتى كه با اين كنشها مغايرت دارند ، ليكن هم از اين كنشها پديد مىآيند ، مانند : ختم ، خدر ، الزاق ، تفتيح ، تغريه « 1 » ، و از اين قبيل . اثرات شبيه عمومى از قبيل اسهال ، ادرار ، و پيدايش عرق اندام و نظير آنها هستند . بگذار قبل از آن كه اثرات داروها را شرح دهيم از صفاتى كه در خود آنها هست بحث نماييم . صفات داروها : گوييم داروها خودبه‌خود داراى صفاتى هستند كه برخى از اين صفات همان كيفيات چهارگانهء شناخته شده ( گرمى ، سردى ، ترى ، خشكى ) است . برخى از اين صفات نيز عبارت از بوى و رنگ است و عده‌اى نيز صفتهاى مغايرند كه مىتوان در بين آنها از لطافت ، غلظت ، لزج بودن ، ( چسبندگى ) ، شكنندگى ، جمود ، سيلان ، لعابى بودن ، چرب بودن ، خشكىدهندگى ، سبكى ، سنگينى ، نام برد . 1 - داروى لطيف عبارت از دارويى است كه هرگاه به وسيلهء نيروى طبيعى جسم ما تأثير پذيرفت ، به اجزاى بسيار ريز تقسيم مىشود و در بدن پخش مىگردد . مانند زعفران و دارچين . چنين دارويى در همه حالات بسيار نافع است ، حتى خشكانيدن به وسيلهء آن حتى اگر هيچ گزندگى از آن حس نشود با اثر داروى بسيار سوزناك و قوى برابر است . 2 - منظور از داروى غليظ آن نوع دارو است كه نمىتواند كار داروى لطيف را انجام دهد ، مانند كدو و گچ . 3 - منظور از داروى لزج ( چسبنده ) دارويى است كه هرگاه گرماى غريزى جسم بر آن دارو تأثير بگذارد و كنش يا نيروى آن را به كار گيرد براى هر نوع كش آمدن آمادگى دارد و هر قدر كش داده شود از هم نمىگسلد . چنين دارويى اگر از دو طرف به دو جسم كه به حركت درآمده‌اند و دارند از همديگر دور مىشوند بچسبد ، حركت آنها را به تعويق نمىاندازد و هر دو جسم با او حركت مىكنند و گسستگى در ميان رخ نخواهد داد مانند : عسل . 4 - مقصود از داروى شكننده دارويى است جامد و خشك و به كمترين فشارى كه بر او وارد مىآيد ريزريز مىشود مانند الواى خوب ( صبر ) . 5 - منظور از داروى جامد دارويى است كه مىتوان اجزاى آن را به حركت درآورد و وضع آن را تغيير داد ، ليكن در حال حاضر به واسطهء عامل بسيار سرد بر وضع خود باقى مانده است ، مانند شمع ، واضح‌تر بگويم چنين دارويى مىتواند به شكل روان درآيد ولى جامد به نظر مىآيد . 6 - مراد از داروى مايع ( سائل ) دارويى است كه اگر آن را در چيزى سخت قرار دهيم شكل و وضع خود را از دست مىدهد و قسمتهاى بالايى آن از هر طرف كه راه داشته باشند پايين‌گرا مىشوند .

--> ( 1 ) - توضيح اين واژه‌ها خواهد آمد .